नेपालको कृषि र कृषक 

नेपालका प्रायः नागरिकको मुख्य पेशा कृषि हो । नेपालमा सरकारी तथ्याङ्कअनुसार ६६ प्रतिसत भन्दा धेरै नागरिक कृषि पेशामा छन् । विगतदेखि अहिलेसम्म आइपुग्दा यो पेशामा र पेशा गर्नेको अवस्था सुधार भएको भने देखिँदैन । सरकारले कृषिको क्षेत्रमा धेरै बजेट लगानी गरेको कुरा सार्वजनिक गर्छ तर उपलब्धि के कति भयो ? भनेर आँकडा दिन डराउँछ । […]

Continue Reading

न कृषकको हातमा, न उपभोक्ताको

‘खाउँभन्या मर्च्या (खुर्सानी) छैन, नपुग्याउ क्या छ र’ यो आन् (उखान) अब फरक भइसक्यो । अब यस लाई ‘खाउँ भन्या प्याज छैन, नपुग्याउ क्या छ र’ भन्न सकिन्छ । अहिले बजारमा चर्चा प्याज कै छ । सामाजिक सञ्जाल फेसबुक, ट्वीटरलगायतमा ‘प्याजव्यङ्ग्य’ शुरु भएको छ । कतिपय लेख्छन्, ‘विवाह गर्दा एक दाना प्याज दाइजो ल्याउने धोको […]

Continue Reading

कर्णालीमा सकारात्मक रुपान्तरणको प्रचुर संभावना

विकास निरन्तर चलिरहने प्रक्रिया हो । प्राकृतिक श्रोतहरुको सन्तुलनता कायम राखेर जीवनलाई सहज र उत्साहवर्धक वनाउनु नै विकासको उद्देश्य हो । अर्थशास्त्री अमात्र्य सेनका अनुसार विकास भनेको नागरीकहरुको दक्षताको अभिवृद्धि हो । नागरीक दक्षताले स्वतन्त्रताको प्रत्याभुति गराउँदछ र स्वतन्त्रताले नागरीकहरुलाई मनपराएका वस्तुहरु प्राप्ती गर्ने अवसरमाथीको पहुँचलाई वढाउदछ । अनेकौँ मौलिक विविधताका वावजुद हाम्रो समाज एक […]

Continue Reading

विकासलाई ‘आहा, एहे, ओहो’ बाट ‘आहा, आहा, आहा’ बनाऔँ

तपाईं हामीले दैनिक रुपमा दर्जनौँ पटक फलाक्ने शब्द हो ‘विकास’ । चाहे त्यो नकारात्मक कोणबाट चाहे सकारात्मक । जे सुकै होस् यो मुलुकमा सबैभन्दा धेरै जपिने मन्त्र हो ‘विकास’ । तर के विकास भयो त ? यो यक्ष प्रश्नको उत्तर कसरी फर्काउनु ? बरु यहाँ विकासको सपना देख्ने बेला जन्मिएकाहरुले जन्माएका विकास नामका छोराहरु बुढो […]

Continue Reading

विश्व अर्थतन्त्रका एजेन्डा र नेपाल

भर्खरै मात्र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोष (आईएमएफ) र विश्व बैंकले वार्षिक बैठक सम्पन्न गरेको छ। विश्वव्यापी समष्टिगत अर्थतन्त्रका सवाल के-के हुन् र त्यसको समाधान के हो भन्ने विश्वव्यापी एजेण्डामा धारणा निर्माण गरेर सोहीअनुरूप काम गर्ने चलन ‘ब्रिटोनउड्स ट्वीन्स इन्स्टिच्युसन्स’ को स्थापनापछि चल्दै आएको छ। सोहीअनुसार वर्षमा दुईपटक सदस्य राष्ट्रहरूबीच विश्वव्यापी आर्थिक व्यवस्थापनका सम्बन्धमा यस्तो छलफल हुने गरेका […]

Continue Reading

गुराँसका लागि सोचिएको ‘गुराँस–बुराँस’

‘गुराँस’ नेपालको राष्ट्रिय फूल । गुराँसलाई रङ्गअनुसार फरक फरक नाम पनि दिइन्छ । रातोवालालाई लालिगुराँस, सेतोलाई सेतो गुराँस । कतै–कतै गुराँसलाई ‘बुरुस’ र कतिपय ठाउँमा ‘बुराँस’ पनि । जे होस् धेरै मात्रामा विभिन्न प्रजातिका गुराँस फूल्ने भएकाले दैलेखका ११ स्थानिय तह (गाउँपालिका/नगरपालिका) मध्ये एउटाको नाम रह्यो ‘गुराँस गाउँपालिका’ । जुन १६४.७९ वर्गकिलोमिटर (६३.६३ वर्गमाइल) क्षेत्रफलमा […]

Continue Reading

राउटेमाथि भयो यसरी आक्रमणः ‘राउटे’ अव रहेनन् ‘राउटे’

राउटे को हो ?, के हो राउटे ? राउटे नेपालको धेरै विविधताभित्रको एउटा आफ्नै मौलिक विविधतायुक्त समुदाय हो । धेरै अचम्म नमानौँ वा अचम्म मानेजस्तो पनि नगरौँ । यो समुदायमा पनि मान्छे नै बस्छन् । जहाँ शाही ठकुरी जातका नागरिक छन् । शाही ठकुरीभित्र पनि कलेल, राष्कोटी र स्ववंशी । राउटेको आफ्नै किसिमको जीवनशैली छ […]

Continue Reading

परिस्थितिसँग रमाउन जानेकी रोल्पाली नव चेतना

रोल्पा जिल्लाको सुनछहरी गाउँपालिका माबाङमा अवस्थित नव चेतना विद्यालय जनयुद्धको समयमा जनवादी शिक्षाद्धारा अध्यापन गराइनथ्यो । तत्कालिन नेकपा माओवादीद्धारा संचालन गरिएको थियो, जनयुद्धको समयमा नेपालका विभिन्न ठाउँका शिक्षकहरु लाई गलत व्यवहार गरेवापत ती शिक्षकहरु लाई कारवाही गरिन्थ्यो, तिनीहरुले नव चेतनामा अध्यापन गराउथे र उनीहरुले विद्यार्थी लाई “क” बाट कलम पढाउनुको सट्टा “क” बाट कम्युनिष्ट पढाउने […]

Continue Reading

विद्यालय एक नाट्यशाला: विद्यार्थी, शिक्षक र अभिभावक प्रमुख पात्र

विद्यालय के हो ? उत्तर भिन्न भिन्न आउलान् । अभिभावकका लागि विद्यालय सन्तान ज्ञान, अशल, सफल, व्यवहारिक र सभ्य बनाउने थलो होला । शिक्षकका लागि विद्यालय ज्ञान, सीप, व्यवहार, नैनतकता, आदि सिकाउने थलो होला । विद्यार्थीको लागि विद्यालय एउटा यस्तो थलो होला जहाँ आफुले आफुलाइ चिन्न सहयोग गरिरहन्छ । विद्यालय समाजको लागि संस्कार को निरन्तरता […]

Continue Reading

गृहकार्य र अभिभावकको भुमिका

शिवराम पौडेल । गृहकार्य आखिर के हो जसको कारणले बिध्यार्थीले अनेकन शारीरिक-मानसिक हैरानिहरु को सामना प्राय गर्नु परेको हुन्छ । गृहकार्य नगर्दा के हुन्छ ? अझै भन्दा गृहकार्य नदिदा चाहिँ के हुन्छ ? यसमा अभिभाबक र शिक्षकको कस्तो भुमिका हुन सक्छ? जस्ता मुद्दाहरूलाई अनुभवका आधारमा यो लेखमा सम्बोधन गर्न खोजिएको छ । गृहकार्य बिश्वब्यापी रुपमानै […]

Continue Reading